یکی از اختلال های هورمونی شایع بین زنان است که تحت عنوان PCOS نیز معرفی می‌شود. پلی کیستیک به معنی تعداد زیادی کیست در تخمدان است و ویژگی اصلی PCOS این است که تخمک ها از تخمدان ها آزاد نمی شوند. سندرم تخمدان پلی کیستیک وضعیتی است که در آن تخمدان‌ها مقدار غیرطبیعی آندروژن ها، هورمون‌های جنسی مردانه را تولید می‌کنند. و زمانی که تخمدان‌ها بیش‌ازحدود نرمال آندروژن آزاد می‌کنند، کیست‌های کوچک متعددی در تخمدان‌ها به وجود می‌آید. این کیست‌ها پر از مایع هستند. اما تمام زنان که در آنها تشخیص PCOS داده شده، تخمدان های پلی کیستیک ندارندعامل ایجاد PCOS هنوز دقیق مشخص نیست. اما باور این است که عدم تعادل هورمون های جنسی و مقاومت به اثرات هورمون انسولین (مقاومت انسولینی) مشکلات اصلی هستند. . سندرم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند ارثی هم باشد.

علائم سندروم پلی کیستیک:

علائم این بیماری اغلب در طی اولین قاعدگی در دوران بلوغ ایجاد می‌شود. گاهی اوقات سندرم تخمدان پلی کیستیک دیرتر ایجاد می‌شود. این سندروم شامل مجموعه‌ای از علائم است که ممکن است با هم یا به تنهایی مشاهده شوند. به همین دلیل زنان مبتلا به PCOS علائم یکسانی ندارند.

• سیکل قاعدگی نا منظم:

سیکل قاعدگی نا منظم شایعترین علامت PCOS است. برای مثال، ممکن است کمتر از  8 دوره سیکل قاعدگی در سال داشته باشید، بیش از 35 روز بین دوره ها.

• آندروژن اضافی:

تخمدان‌ها سطح بالایی از آندروژن را تولید می‌کنند که منجر به هیرسوتیسم و آکنه می‌شوند.

• تخمدان های پرکیست:

تخمدان‌ها مقدار غیرطبیعی آندروژن ها، هورمون‌های جنسی مردانه را تولید می‌کنند. و زمانی که تخمدان‌ها بیش‌ازحدود نرمال آندروژن آزاد می‌کنند، کیست‌های کوچک متعددی در تخمدان‌ها به وجود می‌آید.

• پرمویی صورت و بدن:

بسیاری از افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک موهای ضخیم‌تری روی صورت و بدن خود دارند

• افزایش وزن:

زنان مبتلا، به این سندروم بیشتر دچار اضافه وزن یا چاقی می باشند. اغلب زنان با PCOS دارای درجه هایی از مقاومت انسولین هستند که دچار افزایش وزن میشوند. یکی از دلایل شدت گرفتن این بیماری، اضافه وزن است زیرا چربی‌ بدن در این ناحیه نیز انباشته می‌شود و مقاومت این کیست‌ها را بالاتر می‌برد.

• آکنه:

سطح بالای هورمون مردانه می تواند نشانه های فیزیکی، مانند :موهای زائد زیاد و همچنین آکنه و ریزش موی مردانه داشته باشد.

• ریزش موی سر:

 این آندروژن اضافی می‌تواند منجر به نازک شدن موهای سر به خصوص در قسمت جلوی سرشود. و همچنین در یکسری از افراد هم دچار موهای نازک و ریزش مو هستند که به آن ریزش موی الگوی زنانه گفته می‌شود .

• مقاومت به انسولین:

 این مقاومت، توانایی کاهش یافته بدن در پاسخ به تاثیر انسولین (هورمونی که کمک به انتقال گلوکز در سلول های بدن می کند و باعث تولید انرژی می شود) می باشد. زمانی که مقاومت انسولینی وجود دارد، بدن سعی در جبران ساخت انسولین در خون می کند. باور بر این است که مقدار زیاد انسولین سبب افزایش تولید اندروژن از تخمدان ها شده که باعث بروز علائم مرتبط با PCOS می شود.

روش های تشخیص پلی کیستیک:

 روشی برای تشخیص قطعی سندرم تخمدان پلی کیستیک وجود ندارد. تشخیص بر مبنای موارد زیر است.

• سابقه پزشکی:

پزشک از شما سوالاتی در مورد دوره‌های قاعدگی، تغییرات وزن و سایر علائم شما می پرسد.

• آزمایش پزشکی:

آزمایش خون برای بررسی سطح بعضی از هورمون‌ها و برای تعیین علت اختلالات در قاعدگی یا آندروژن بالا، گرفته می‌شود. آزمایش‌های دیگر خون شامل تست کلسترول و تری گلیسرید ناشتا و تست تحمل گلوکز است. در تست تحمل گلوکز میزان قند خون در حالت ناشتا و بعد از مصرف نوشیدنی حاوی گلوکز بررسی می‌گردد.پ

• سونو گرافی:

در این سونوگرافی ظاهر تخمدان‌ها و ضخامت دیواره رحم را نشان دهد. 

• معاینه:

معاینات لگنی نیز می‌تواند اطلاعات مفیدی را جهت تشخیص در اختیار پزشک قرار دهد.

عوارض پلی کیستیک:

• ناباروری
• دیابت بارداری یا فشار خون بالای ناشی از بارداری
• سقط جنین
• آسیب کبد ناشی از تجمع چربی
• افسردگی، اضطراب و اختلالات غذا خوردن
• افزایش وزن
• سندروم متابولیک– مجموعه ای از شرایط از جمله فشار خون بالا، قند خون بالا و میزان کلسترول یا تری گلیسیرید غیر طبیعی که به طور قابل توجهی خطر ابتلا به بیماری قلبی عروقی و دیابت نوع 2 را افزایش می دهد.
• سرطان آندومتر رحم

روش درمان پلی کیستیک:

درمان خاصی برای PCOS وجود نداشته و درمان آن به منظور کاهش علائم و عوارض آن صورت می گیرد. برای کاهش علائم پلی کیستیک از دو روش زیر استفاده می شود.

• تغییر سبک زندگی:

رعایت رژیم غذایی مناسب سندروم پلی کیستیک، ورزش های منظم، خواب کافی، کنترل استرس تاثیر به زیادی در کنترل بیماری دارد.

ورزش منظم به کاهش سطح قند خون و نیز مقاومت به انسولین کمک می‌کند. ورزش یک عنصر اساسی درمان است.

خواب شبانه منظم حداکثر تا ساعت یازده شب و بیداری تا حداکثر هشت صبح تأثیر بسیار زیادی در تنظیم هورمون‌ها دارد. به طوری که بقیه درمان‌ها در کنار خواب نامناسب نتیجه مطلوبی نمی‌دهد.

حذف قند و شکر و روغن‌های نامناسب در کنار تغذیه سالم به بهبود بیماری کمک می‌کند و همچنین کم کردن مصرف کربوهیدرات های ساده در رژیم غذایی.

• دارو:

تجویز قرص های ضد بارداری اغلب برای کاهش رشد موهای اضافی و آکنه استفاده می‌شود.  و همچنین این قرص‌ها دوره قاعدگی را منظم‌تر و از بارداری و برخی از انواع سرطان جلوگیری می‌کند. متفورمین ممکن است خطر ابتلا به دیابت یا سندرم متابولیک را کاهش دهد. به علاوه، موهای زائد و آکنه‌ها را هم می‌توان با تجویز داروهایی که هورمون‌های مردانه را کاهش می‌دهند، درمان کرد.